สารสกัดเข้มข้นสำหรับคนคลั่งเทเบิลเทนนิส［ประตูสู่สวรรค์แห่งเทเบิลเทนนิส］〈ตอนที่ 28〉เขาวงกตของออลโฟร์แฮนด์

จากหนังสือ O-KOKU Books “ประตูสู่สวรรค์แห่งเทเบิลเทนนิส” 〈ตอนที่ 28〉

นี่คือภาคต่อของหนังสือคอลัมน์เทเบิลเทนนิสสุดฮาอย่าง『ようこそ卓球地獄へ』 โดยนักคอลัมนิสต์เทเบิลเทนนิส อิโตะ โจตะ เรื่อง『卓球天国の扉』 (ตีพิมพ์ปี 2015) คุณจะได้เปิด “ประตูสู่สวรรค์” จากเล่มนี้เล่มเดียว ☆สารสกัดเข้มข้นสำหรับคนคลั่งเทเบิลเทนนิส☆　　

Text & Illustration by　伊藤条太Jota Ito

บทที่ 3 จงตั้งคำถามกับสามัญสำนึกของเทเบิลเทนนิส!

เขาวงกตของออลโฟร์แฮนด์

ตั้งแต่ญี่ปุ่นพ่ายจีนในช่วงทศวรรษ 1960 มา ก็มีการพูดกันต่อเนื่องว่าผู้เล่นเกมบุกของญี่ปุ่นพึ่งพาแบ็คแฮนด์มากเกินไป กว่าจะเลิกถูกพูดถึงในแบบนั้นได้ก็เพิ่งไม่กี่ปีมานี้เอง เยนส์ เฟอริกา นักข่าวชาวสวีเดน และเกลน ออสต์ อดีตหัวหน้าโค้ชทีมชาติ ได้เขียนไว้ในหนังสือร่วมกัน『ความลับอันแข็งแกร่งที่สุดของเทเบิลเทนนิสสวีเดน』 (Yamato Table Tennis พิมพ์ปี 1991 / เลิกพิมพ์แล้ว) เกี่ยวกับเทเบิลเทนนิสแบบออลโฟร์แฮนด์ของญี่ปุ่นว่า “เป็นภาพสะท้อนของการประเมินกระแสของเกมและฝีมือของ Opponent ต่ำเกินไป” ถ้าพูดให้เป็นภาษาง่าย ๆ ก็คือ “พวกแกดูถูกเทเบิลเทนนิสอยู่ใช่ไหม” นั่นแหละ การยึดติดกับออลโฟร์แฮนด์ของญี่ปุ่นรุนแรงถึงขั้นผิดปกติ แล้วอะไรกันแน่คือสาเหตุ?

สาเหตุแรกคือค่านิยมแบบมุ่งมั่นเข้าหาความจริงของคนญี่ปุ่น อย่างที่สุภาษิตอย่าง “หินยังต้องนั่งบนมันสามปี” หรือ “ไล่สองกระต่ายไม่จับได้สักตัว” บอกเอาไว้ คนญี่ปุ่นมีแนวโน้มจะมองว่าการทุ่มเทกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นเรื่องที่ดี แม้แต่ตอนที่ผมเริ่มเล่นเทเบิลเทนนิสในช่วงปลายทศวรรษ 1970 ก็ยังมีคนพูดว่า “ยังฟอร์ม Forehand ไม่ได้แท้ ๆ จะมาวน Backhand ก็ดูอวดดีเกินไป” หรือ “เป็น Chop แล้วอย่ามา Attack” อะไรทำนองนี้ และผมเองก็เห็นด้วยด้วยซ้ำ พูดให้สั้นก็คือ ไม่ว่าจะเป็น Forehand หรือ Chop พวกเรามีแนวโน้มจะรู้สึกดีเป็นพิเศษกับการขัดเกลาอะไรสักอย่างให้สุดทาง

ถ้าย้อนประวัติของเทเบิลเทนนิสญี่ปุ่นให้ลึกลงไปอีก ก็จะเห็นเรื่องที่น่าสนใจกว่านั้น เทเบิลเทนนิสถูกนำเข้ามาในญี่ปุ่นในปีเมจิที่ 35 แต่ท่าตีที่เริ่มตั้งหลักในฐานะท่าการแข่งขันคือช็อตสั้น ต่อมาในปลายยุคไทโชจึงเกิดช็อตยาวขึ้นมาเพื่อโต้กลับ และราวปีโชวะที่ 10 ก็มี Chop ที่ใช้รับมือกับช็อตยาวและกลายเป็นกระแสหลัก จากนั้นก็มี Allround ที่ใช้รูปแบบเหล่านี้ร่วมกันเกิดขึ้นมา (ตามหนังสือของ ทาไก โค『เทเบิลเทนนิส แก่นแท้และวิธีการ』 สำนักพิมพ์โอวบุนฉะ พิมพ์ปีโชวะที่ 17 / เลิกพิมพ์แล้ว) คำว่า Allround อาจทำให้หลายคนนึกถึงสไตล์อย่าง ซู เซฮยอก ที่ทั้ง Chop และ Attack ได้ แต่ความหมายจริงต่างออกไปนิดหน่อย เพราะแค่ผู้เล่นเกมบุกใช้ Push หรือช็อตสั้นก็ถือว่า Allround แล้ว ก่อนหน้านั้นถึงขั้นมีแนวคิดว่า ในหนึ่ง Match ควรใช้เฉพาะช็อตสั้นก็ช็อตสั้น หรือช็อตยาวก็ช็อตยาวอย่างใดอย่างหนึ่งให้จบไปเลย นั่นถึงจะเป็นอุดมคติ (เพราะไม้เบลดไม้สมัยนั้นทำให้ทำได้) ถึงกับมีเรื่องเล่าจาก Match ของผู้เล่นในยุคนั้นว่าเป็น “แมตช์ระดับตำนาน” ที่แลกกันระหว่างลูกลอยสูง 3 เมตร กับช็อตสั้นที่หยุดลูกให้ตายหน้า Net ด้วยการกระดอนสองจังหวะ ฟังดูเหมือนเรื่องล้อเล่น (นิตยสารรายไตรมาส『卓球人』 ฉบับที่ 3 ตีพิมพ์ปี 2000) ความเป็นนักแสวงหาทางของคนญี่ปุ่นฝังลึกถึงขนาดนี้ และนี่เองที่ผลักให้คนญี่ปุ่นยึดติดกับออลโฟร์แฮนด์

สาเหตุข้อที่สองคือ ถึงอยากเสริม Backhand ก็ไม่รู้ว่าควรซ้อมแบบไหน ในญี่ปุ่นจนถึงทศวรรษ 1980 การซ้อม Placement แบบเป็นจังหวะสม่ำเสมอยังเป็นกระแสหลัก ดังนั้นพอพูดถึงการซ้อม Backhand ก็หมายถึงการตี Backhand ติด ๆ กัน หรืออย่างมากก็สลับกับ Forehand ซึ่งทั้งหมดเป็นการซ้อมในสถานการณ์ที่รู้ชัดอยู่แล้วว่าเดี๋ยวจะได้ตี Backhand อีกครั้ง ด้วยเหตุนี้ ความสามารถในการเปลี่ยนจังหวะซึ่งรวมถึงการตัดสินใจในเสี้ยววินาทีจึงไม่ถูกสร้างขึ้น ทำให้ในการแข่งขันจริง แทบใช้ไม่ได้เลยนอกจากในสถานการณ์ที่ผ่อนคลายมากจริง ๆ เบื้องหลังเรื่องนี้คือแนวคิดที่ว่า “แทนที่จะไปฝึกท่ามั่ว ๆ แบบเอาตัวรอดใน Placement แบบสุ่ม ควรเริ่มจากการทำ Backhand ที่สมบูรณ์แบบใน Placement แบบเป็นระเบียบก่อน” ซึ่งรากของมันก็เหมือนกับสาเหตุแรก นั่นคือค่านิยมแบบมุ่งมั่นเข้าหาความจริงนั่นเอง

ที่สุดแล้ว มันคือความเป็นชาติของคนญี่ปุ่นที่พยายามขัดเกลาเส้นทางเดียวให้ลึกที่สุด จึงพาเหล่าผู้เล่นญี่ปุ่นเข้าไปสู่ “เขาวงกตของออลโฟร์แฮนด์” และไม่ยอมให้หลุดออกมา ในแง่นั้น “เทเบิลเทนนิส” ที่มีความหลากหลายและความซับซ้อนสูงที่สุด อาจเป็นกีฬาที่ไม่เหมาะกับคนญี่ปุ่นที่สุดก็ได้

แล้วควรทำอย่างไรล่ะ ง่ายนิดเดียว ใช้คุณสมบัติของ “คนรุ่นใหม่” ที่ตรงข้ามกับความมุ่งมั่นเข้าหาความจริงให้เป็นประโยชน์ พวกเขามีทั้งความยืดหยุ่นที่เมื่อคิดจะทำแล้วก็ยังเลิกได้ทันทีถ้าเบื่อ ความอึดทางใจที่จะทนกับสภาพที่ทุกอย่างกึ่ง ๆ กลาง ๆ และความฉุนเฉียวที่ระเบิดขึ้นได้เพราะเรื่องเล็กน้อย ถ้าเราช่วยขยายศักยภาพเหล่านั้นให้สุด ก็พอแล้ว ถึงจะต้องเล่นเทเบิลเทนนิสกับพวกนี้คงเป็นความทรมานเหมือนนรก แต่คนคุมทีมญี่ปุ่นก็จำเป็นต้องมีความอึดทางใจที่จะทนกับเรื่องนั้นให้ได้ (สุดท้ายก็กลายเป็นมุกจนได้)

●เผยแพร่จากหนังสือ “ประตูสู่สวรรค์แห่งเทเบิลเทนนิส” (ตีพิมพ์ปี 2015)

■Profile　いとう・じょうた

เกิดปี 1964 ที่จังหวัดอิวาเตะ เริ่มเล่นเทเบิลเทนนิสตั้งแต่ ม.1 ด้วยไม้ปากกา ยางด้านหน้าแบบซอฟต์ และในช่วงมัธยมปลายเคยได้อันดับ 8 ของจังหวัดในประเภทเดี่ยวชาย ตอนเรียนมหาวิทยาลัยได้รับอิทธิพลจาก มูราคามิ ทสึโตะชิ จึงเปลี่ยนมาใช้ไม้ปากกาแบบยางหลัง + Anti และสไตล์ลูกแปลกสลับกลับด้านชนิดลอบลิง แล้วก็เจอเรื่องหนักเอาการ หลังจากเข้าทำงานที่บริษัทเครื่องใช้ไฟฟ้า ก็หลงใหล วัลดเนอร์ และเปลี่ยนมาใช้ไม้เชค แต่พอใช้เวลาถึง 5 ปีก็ยัง Topspin ไม่ได้ จึงยอมถอดใจและหันมาใช้ยางแบบซอฟต์ทั้งสองด้าน ตั้งแต่ช่วงนั้นความหลงใหลเริ่มล้นออกมา จึงเริ่มสะสมหนังสือเทเบิลเทนนิส และส่งจดหมายไปยังสมาคมเทเบิลเทนนิสกับนิตยสารเทเบิลเทนนิสอยู่เรื่อย ๆ จุดเริ่มจากการสะสมหนังสือเทเบิลเทนนิสทำให้เขาเริ่มเขียนคอลัมน์ให้กับนิตยสารรายเดือน『卓球王国』ตั้งแต่ปี 2004 นอกจากนี้ยังรับหน้าที่รายงานจากสถานที่แข่งขันในรายการชิงแชมป์โลกฉบับ [ด้านหลัง] และเป็นผู้กำกับ DVD『ザ・ファイナル』 ด้วย ด้วยเหตุผลด้านการสอนนักเรียนมัธยมต้น เขาจึงกลับมาใช้ไม้เชคยางหลังทั้งสองด้าน และค่อย ๆ ทำ Topspin ได้มากขึ้นเรื่อย ๆ ปลายปี 2017 เขาลาออกจากบริษัทเครื่องใช้ไฟฟ้า และอุทิศตัวให้กับงานเผยแพร่เทเบิลเทนนิส ผลงานเขียนของเขาได้แก่『ようこそ卓球地獄へ』 และ『卓球天国の扉』 ปัจจุบันอาศัยอยู่ที่เมืองเซนได