เรื่องเล่าพิสดารแห่งเทเบิลเทนนิส ฉบับที่ 2 【กำเนิดเทเบิลเทนนิส】 — เริ่มต้นจาก “jeu de paume” และเบ่งบานในประเภทคู่ผสมกับลอนเทนนิส

เรื่องเล่าพิสดารแห่งเทเบิลเทนนิส〈ตอนที่ 2〉 เผยแพร่ในนิตยสาร 卓球王国 ฉบับเดือนกรกฎาคม 2020

　Jota Ito (ITO Jota) ผู้เขียนต้นฉบับมังงะประวัติศาสตร์เทเบิลเทนนิส『มังงะเล่าเรื่องเทเบิลเทนนิส』(จัดพิมพ์โดย 卓球王国) และนักเขียนคอลัมน์เทเบิลเทนนิส จะพาไปรู้จักเรื่องราวน่าสนใจที่ซ่อนอยู่ในประวัติศาสตร์เทเบิลเทนนิส รวมถึงเบื้องหลังของมัน เขาอธิบายความจริงเกี่ยวกับกำเนิดเทเบิลเทนนิสที่ค่อยๆ ถูกขุดค้นจนกระจ่างโดยเหล่านักขุดประวัติศาสตร์เทเบิลเทนนิสตัวจริงจัง (ตอนหลัง)

※บทความนี้นำกลับมาเผยแพร่เนื้อหาจากตอนที่ลงตีพิมพ์ในปี 2020 ข้อมูลเป็นของในเวลานั้น

●เอกสารอ้างอิง: ชุดหนังสือวิชาการกีฬา “เทนนิสกับเดรส” เรียบเรียงโดย Masahiro Inagaki (Soubunsha), “Table Tennis Collector” ITTF

【กำเนิดเทเบิลเทนนิส】

〈ต่อจากตอนก่อน〉

เริ่มต้นจาก “jeu de paume” และเบ่งบานในประเภทคู่ผสมกับลอนเทนนิส

　ปลายศตวรรษที่ 11 ในอารามแห่งหนึ่งของฝรั่งเศส ได้ถือกำเนิดการละเล่นที่เรียกว่า “jeu de paume” คำนี้หากแปลเป็นอังกฤษก็คือ game of palm หรือก็คือ “เกมแห่งฝ่ามือ” นั่นเอง เป็นการละเล่นที่ใช้ฝ่ามือตีลูกบอลซึ่งยัดขนหรือผ้าไว้ในถุงหนัง
　ราวกลางศตวรรษที่ 16 เริ่มใช้แร็กเกตที่ขึงเอ็น และต่อมาก็ถูกเรียกว่า “เทนนิส” มีทฤษฎีที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดว่าคำว่า “เทนนิส” มาจากภาษาฝรั่งเศส “tenez” ที่แปลว่า “นี่ครับ/ค่ะ เชิญเลย” แต่ก็ยังมีอีกหลายทฤษฎี จึงยังไม่อาจสรุปได้แน่ชัด ในศตวรรษที่ 18 เทนนิสแพร่ไปทั่วทั้งยุโรป แต่เทนนิสในยุคนั้นแตกต่างจากเทนนิสสมัยใหม่มาก โดยใช้สิ่งปลูกสร้างเฉพาะที่เรียกว่า “球戯館” และเป็นกีฬาที่คล้ายผสมระหว่างสควอชกับเทนนิสสมัยใหม่ เพราะใช้การสะท้อนจากผนังทั้งสี่ด้านด้วย เป็นสิ่งของชนชั้นสูงอย่างพวกชนชั้นขุนนางเท่านั้น

ศตวรรษที่ 16 เฮนรีที่ 8 กำลังเพลิดเพลินกับ『ジュ・ド・ポーム』(ภาพวาดปี 1883)

　พอเข้าสู่ศตวรรษที่ 19 นักธุรกิจและผู้คนในสายอาชีพด้านปัญญาที่เรียกว่าชนชั้นกลาง ซึ่งร่ำรวยขึ้นอย่างรวดเร็วจากการปฏิวัติอุตสาหกรรม ก็เริ่มมองหาความบันเทิงกันมากขึ้น ท่ามกลางบรรยากาศเช่นนั้น ในปี 1873 มีชายชื่อ Walter Clopton Wingfield ออกวางจำหน่ายชุดที่รวมเน็ตสำหรับติดตั้งกลางแจ้งกับลูกบอลยางที่เด้งบนสนามหญ้า ภายใต้ชื่อ “ลอนเทนนิส” กล่าวคือ ขอแค่มีสนามหญ้า ก็สามารถเลียนแบบการเล่นเทนนิสได้ทุกที่ นี่เองที่กลายเป็นกระแสฮิตอย่างรวดเร็ว
　กุญแจสำคัญที่ทำให้มันฮิตนั้น กลับเป็นประเภทคู่ผสมอย่างไม่น่าเชื่อ ในยุคนั้น โอกาสให้ชายหญิงที่ยังไม่ได้แต่งงานได้พบปะกันมีจำกัด แม้จะมีกิจกรรมสันทนาการแบบหมู่ เช่น เต้นรำหรือ croquet (กีฬาที่เป็นต้นแบบของ gateball) แต่ยังไม่มีกิจกรรมที่ชายหญิงจับคู่กันแบบตัวต่อตัวเพื่อสนุกด้วยกัน ดังนั้น Wingfield จึงขายเกมนี้ในฐานะเกมที่เล่นในประเภทคู่ผสม และผู้คนก็พากันแห่เข้าหามัน ประวัติศาสตร์มักขับเคลื่อนด้วยหลักการแบบนี้แหละ
　กระแสฮิตนั้นรุนแรงมาก จนตามบ้านที่มีสวนกว้างใหญ่ ผู้คนจัดเทนนิสปาร์ตี้กันแทบทุกสัปดาห์ เพราะเป็นงานปาร์ตี้แบบครอบครัว เด็กผู้หญิงจึงมีหน้าที่เสิร์ฟชาและเค้ก ส่วนเด็กผู้ชายรับหน้าที่เก็บลูกบอลที่กลิ้งไปตามพุ่มไม้และต้นไม้ นี่คือจุดเริ่มต้นของ ball boy ปัจจุบันแม้แต่เทเบิลเทนนิสก็มีทั้ง ball boy และ ball girl แต่เดิมทีธรรมเนียมนี้มีเฉพาะในเทนนิสเท่านั้น ธรรมเนียมแปลกๆ ที่ให้เด็กไปเก็บลูกบอลในรายการนานาชาติของผู้ใหญ่ หากมองย้อนกลับไปก็เป็นเรื่องผิดปกติไม่น้อย แต่มันมีที่มาจากเทนนิสปาร์ตี้ในครอบครัวนี่เอง
　ปี 1877 ก็ได้มีการจัดวิมเบิลดันครั้งแรกขึ้นอย่างรวดเร็ว ทีแรกสโมสรเทนนิสแห่งหนึ่งคิดหาทางแก้แบบจำเป็นยิ่งยวดเพื่อหาเงินค่าซ่อมลูกกลิ้งที่ใช้ดูแลคอร์ต จึงคิดจะมอบเงินรางวัลเพื่อดึงดูดผู้เล่นมาแข่งขัน และเก็บค่าเข้าชมจากผู้ชม ปรากฏว่ามันทำกำไรได้มากกว่าที่คาดไว้ จนทำให้การแข่งขันเทนนิสพัฒนาต่อไปอย่างยิ่งใหญ่ในฐานะธุรกิจบันเทิง ตรงกันข้ามกับเทเบิลเทนนิส การแข่งขันเทนนิสเริ่มต้นมาตั้งแต่แรกในฐานะการแสดงเชิงธุรกิจอยู่แล้ว
　ลอนเทนนิสถูกนำเข้ามาถึงญี่ปุ่นตั้งแต่ปีถัดจากวิมเบิลดัน อาจารย์ด้านการศึกษา Chuman Kanae เป็นคนตั้งชื่อมันว่า “庭球” แต่เขารู้เรื่องเทนนิสปาร์ตี้ในบ้านของอังกฤษแล้วจึงตั้งชื่อเช่นนั้น หรือเพียงแค่โยงมาจากสนามหญ้า (lawn) กันแน่ ก็ยังไม่แน่ชัด